GTİP Nedir, Ürününüzün GTİP Kodu Nasıl Bulunur?

İhracata hazırlanan firmanın ilk sorusu çoğu zaman "hangi ülke?" olur. Oysa bu sorunun cevabı bir koda bağlıdır. Gümrük beyannamesi, alıcı ülkedeki vergi, pazar verisi ve rakip listesi aynı kod üzerinden okunur: GTİP. Kod yanlışsa arkasındaki bütün hesap yanlış kurulur.

Bu rehber GTİP'in ne olduğunu, 12 hanenin nasıl okunduğunu ve ürününüzün kodunu resmî kaynaktan nasıl doğrulayacağınızı adım adım anlatır.

GTİP nedir?

GTİP, Gümrük Tarife İstatistik Pozisyonu'nun kısaltmasıdır. Türk Gümrük Tarife Cetveli'nde her eşyanın yerini gösteren 12 rakamlı koddur. Ürünün gümrükteki kimlik numarası gibi düşünebilirsiniz: hangi vergiye tabi olduğu, hangi belgeyi gerektirdiği ve dış ticaret istatistiklerinde nerede sayıldığı bu koda göre belirlenir.

12 hane nasıl okunur?

Ticaret Bakanlığı'nın açıklamasına göre kod dört katmandan oluşur:

• 1 ile 6. haneler: Armonize Sistem (HS) kodu. Dünya Gümrük Örgütü'ne üye tüm ülkelerde aynıdır. İlk 2 hane faslı, ilk 4 hane pozisyonu, ilk 6 hane alt pozisyonu gösterir.

• 7 ve 8. haneler: Avrupa Birliği'nin kullandığı Kombine Nomenklatür (CN) kodu.

• 9 ve 10. haneler: Türkiye'nin farklı vergi uygulamaları için açılan pozisyonlar.

• 11 ve 12. haneler: İstatistik kodu.

Bakanlığın kendi örneğinde kod şöyle ayrışır: 5407.61 Armonize Sistem, 90 Kombine Nomenklatür, 90 millî alt açılım, 11 istatistik.

İhracatçı için en önemli ayrım şudur: ilk 6 hane dünyanın ortak dilidir, 7. haneden sonrası her ülkenin kendi açılımıdır. Türkiye'de 12 hane olan kod, alıcınızın ülkesinde 8 ya da 10 hane olabilir ve farklı yazılabilir.

İhracatçı GTİP'i nerede kullanır?

• Gümrük beyannamesi: İhracat beyannamesinde ürün bu kodla beyan edilir.

• Alıcı ülkedeki vergi ve şartlar: Alıcının ülkesinde uygulanacak gümrük vergisi, ithalat şartları ve istenen belgeler ürün koduna göre belirlenir. Bu yüzden alıcıyla konuşurken 6 haneli kod ortak referanstır.

• Menşe kuralları: Serbest ticaret anlaşmalarında bir ürünün tercihli vergiden yararlanıp yararlanamayacağı çoğu zaman ürün pozisyonuna bağlı kurallarla belirlenir.

• Pazar araştırması: TÜİK dış ticaret istatistikleri ve uluslararası ticaret veri tabanları ürün ticaretini bu kodla raporlar. Ülkeler arası kıyas 6 hane üzerinden yapılır.

Ürününüzün GTİP kodu nasıl bulunur? 5 adım

1. Ürünü gümrüğün gözüyle tanımlayın

Ticari ad sınıflandırma için yetmez. Ürünün neyden yapıldığını, ne işe yaradığını, nasıl çalıştığını ve hangi halde satıldığını yazın. Bütün mü, parça mı, set mi? Aynı işi gören iki ürün, malzemesi ya da çalışma şekli farklı olduğu için farklı pozisyonlara girebilir.

2. Faslı bulun

Tarife cetveli hammaddeden işlenmiş ürüne, oradan makine ve cihazlara doğru ilerler. Önce ürününüzün hangi fasla girdiğini belirleyin. Bölüm ve fasıl başlıkları yol gösterir, ama sınıflandırmada esas alınan pozisyon metinleri ile bölüm ve fasıl notlarıdır. Notları okumadan karar vermeyin.

3. 6 haneye inin

Fasıl içinde önce 4 haneli pozisyonu, sonra 6 haneli alt pozisyonu bulun. Bu kod dünyada ortaktır. Alıcıyla yazışırken, pazar verisine bakarken ve rakip ülkeleri kıyaslarken kullanacağınız kod budur.

4. 12 haneyi resmî kaynaktan doğrulayın

Tam kodu Ticaret Bakanlığı'nın Tarife Arama (TARA) uygulamasından kontrol edin. Uygulamaya Bakanlığın e-işlemler sayfasından ulaşılır. Tarife cetveli yıl başlarında güncellenebilir. Bu yüzden geçen yılın listesinden ya da eski bir beyannameden kod almak yerine her yıl güncel cetvele bakın.

5. Emin değilseniz Bağlayıcı Tarife Bilgisi isteyin

Bağlayıcı Tarife Bilgisi (BTB), eşyanın tarife cetvelinde nereye girdiğine dair Ticaret Bakanlığı ya da yetkilendirilmiş Gümrük ve Dış Ticaret Bölge Müdürlüklerince verilen idari karardır. Ücretsizdir, tahlil veya ekspertiz gerekirse o masraf başvurana aittir. BTB gümrük idaresini yalnızca hak sahibine karşı ve yalnızca tarife pozisyonu konusunda bağlar. Sınıflandırması tartışmalı ürünlerde gümrük müşaviriyle birlikte bu yolu kullanmak, sevkiyat sırasında çıkabilecek tartışmayı önceden netleştirir.

Sık yapılan dört hata

1. Alıcının ya da tedarikçinin faturasındaki kodu kopyalamak. Ticaret Bakanlığı'na göre yabancı fatura ve taşıma belgelerindeki tarife pozisyonları Türkiye açısından bağlayıcı değildir, yalnızca yol gösterir.

2. 12 haneyi her ülkede geçerli sanmak. Ortak olan ilk 6 hanedir. Alıcıya 12 haneli Türk kodunu gönderip onun sisteminde aratmak sonuç vermeyebilir.

3. Parçayı ana ürünün koduyla beyan etmek. Yedek parça ve aksesuarlar çoğu zaman ana üründen ayrı bir pozisyona girer. Makineyi ve parçasını ayrı ayrı sınıflandırın.

4. Kodu bir kere bulup dosyaya kaldırmak. Ürünün malzemesi, fonksiyonu ya da sevk şekli değişirse kod da değişebilir. Yeni ürün ya da yeni versiyon her seferinde yeniden kontrol edilir.

Kod hazır, sıradaki soru pazar

6 haneli kod elinizdeyse ihracatın ikinci sorusuna geçebilirsiniz. Bu ürünü hangi ülke alıyor, Türkiye'den ne kadar alıyor, rakipleriniz nereye satıyor? Pazar seçiminin üç sorusunu ve gerekçeli sıralamayı "Hangi ülkeye ihracat yapmalıyım?" yazısı anlatıyor.

Firmanız ihracatın neresinde?

Ürün kodu ilk adımdır. Ravalu, ücretsiz ihracat teşhisiyle firmanın ihracata hazırlığını 16 soruda dört eksende ölçer ve skorunu verir. Teşhisi ravalu.com'da başlatın.

Sık sorulan sorular

GTİP kaç hanelidir?

Türkiye'de 12 hanelidir. İlk 6 hane Armonize Sistem, 7 ve 8. haneler AB Kombine Nomenklatür, 9 ve 10. haneler millî açılım, 11 ve 12. haneler istatistik kodudur.

GTİP ile HS kodu aynı şey mi?

GTİP'in ilk 6 hanesi HS kodudur. HS dünyada ortak 6 haneli sistemdir, GTİP bunun Türkiye'deki 12 haneli açılımıdır.

GTİP sorgulama ücretli mi?

Ticaret Bakanlığı'nın Tarife Arama (TARA) uygulaması ücretsizdir. Bağlayıcı Tarife Bilgisi de ücretsiz verilir, tahlil ve ekspertiz masrafı başvurana aittir.

İhracatta GTİP'i kim belirler?

Beyannamede kodu beyan sahibi bildirir. Uygulamada bu iş çoğunlukla gümrük müşaviriyle birlikte yapılır. Tereddüt varsa Bağlayıcı Tarife Bilgisi istenir.

Kaynaklar: Ticaret Bakanlığı, Gümrük İşlemleri Sıkça Sorulan Sorular, Tarife. Ticaret Bakanlığı e-işlemler, Tarife Arama (TARA). Erişim: 23 Eylül 2026.